لزوم برنامه‌ريزي براي اوقات فراغت 3 ماهه

صداي مدير مدرسه همه را به سكوت دعوت كرد. او از لزوم برگزاري كلاس‌هاي درسي در طول تابستان سخن گفت و اين كه براي دانش‌آموزان بهتر است كه اين 3 ماه را نيز با جديت تلاش كنند و درس‌هاي سال آينده را پيش از شروع سال‌تحصيلي جديد آغاز كنند. سپس به دانش‌آموزان اطلاع داد كه كلاس‌هاي درسي در طول تابستان در مدرسه داير و شركت در آنها اجباري است.

روز توزيع كارنامه است. دانش‌آموزان به همراه اولياي خود در مقابل دفتر مدرسه ازدحام كرده‌اند. معاون در حين دادن كارنامه‌ها تاكيد مي‌كند كه كلاس‌هاي تابستاني اجباري است و به دليل ارائه دروس سال تحصيلي جديد، دانش‌آموزان در صورت حضور نيافتن از همكلاسي‌هاي خود عقب مي‌افتند. شهريه كلاس‌ها حدود 200 هزار تومان اعلام مي‌شود.

والدين و دانش‌آموزان نظرات متفاوتي درباره كلاس‌هاي تابستاني دارند. عده‌اي از دانش‌آموزان در گوشه‌اي جمع شده‌اند و با ناراحتي از اجباري بودن كلاس‌ها گلايه مي‌كنند. نظرات اوليا درخصوص برنامه‌هاي تابستاني مدرسه متفاوت است. مادري كه معدل 39/19 فرزندش او را راضي نكرده است، مي‌گويد: در كلاس آنها معدل 95/19 هم بوده است، شركت در اين كلاس‌ها مي‌تواند سطح نمرات دخترم را در سال تحصيلي آينده بالاتر ببرد.
از زماني كه بحث اوقات فراغت دانش‌آموزان و بويژه در تعطيلات 3 ماهه تابستان به طور جدي و در سطح ملي مطرح شد، اولياي مدارس كوشيدند با ارائه برنامه‌هاي متنوع و مفيد جوانان و نوجوانان را به استفاده بهتر از ساعت‌هاي بيكاري خود تشويق كنند.

 در عصري كه علوم و اطلاعات بسرعت لحظه افزايش مي‌يابند و فناوري و علم سريعا در حال پيشرفت است، نمي‌توان انتظار داشت خيل عظيم دانش‌آموزان علاوه بر تعطيلات بسيار زيادي كه در طول سال دارند، 3‌‌ماه تابستان را نيز تنها صرف خوشگذراني كنند و به بطالت بگذرانند. مطالب آموختني در دنياي امروز آنقدر زياد است كه تمام عمر مفيد انسان نيز براي ياد گرفتن آنها كفايت نمي‌كند، چه رسد به اين كه به بهانه‌هاي مختلف روند آموزش را بويژه در سنين جواني و نوجواني كه مغز انسان بهترين شرايط را براي يادگيري مطالب جديد دارد، مختل و از درس و آموزش كناره‌گيري كنيم. دكتر مهدي زارع، مشاور تحصيلي و عضو هيات علمي دانشگاه‌ها قطع كردن روند يادگيري را در تعطيلات تابستاني نوعي اجحاف در حق دانش‌آموز مي‌داند و مي‌گويد: منطقي نيست كه دانش‌آموز 3 ماه تابستان آزاد باشد و فقط خوشگذراني كند. قاعدتا بايد مدارس در تابستان‌ كلاس‌هايي داشته باشند و اگر مدارس اين توانايي را ندارند خود خانواده‌ها بايد براي افزايش يادگيري، معلومات و مخصوصا مهارت‌ها فكري كنند. دانش‌آموز بايد در تابستان نيز در جريان يادگيري قرار داشته باشد، منتهي با فشار و تراكم كمتر.

تابستان زمان خوبي است براي اين كه دانش‌آموز پس از يك استراحت كوتاه يك يا 2 هفته‌اي در كنار فعاليت‌هاي ورزشي، يك دوره مهارت آموزي را شروع كند و يا آنچه را كه در طول سال صرفا حفظ كرده و امتحان داده است، به شكلي عملي و كاربردي تجربه كند. دوستي مي‌گفت: سال‌ها پس از پايان دوره دبيرستان وقتي لامپ خانه را خاموش كردم، مفهوم يكي از تعاريفي را كه درباره حركت الكترون‌ها در دوران تحصيل خوانده بودم، متوجه شدم. هنوز هم بيشتر مفاهيم درسي در دوران مدرسه صرفا به صورت تئوري تدريس مي‌شوند و دبيران و آموزگاران به دليل كمبود وقت فرصت آن را نمي‌يابند كه بسياري از آزمايش‌ها و فعاليت‌هاي كتاب‌هاي درسي را كه شايد به وسايل چنداني نيز نياز ندارد، به شكل عملي براي دانش‌آموزان انجام دهند. تعطيلات تابستان فرصت بسيار مناسبي است براي انجام اين‌گونه فعاليت‌ها. دكتر زارع به والدين و اولياي مدارس توصيه مي‌كند تابستان را فرصتي بدانند براي افزايش مهارت‌هاي دانش‌آموزان در كارهايي كه در زندگي آينده خود با آن روبه‌رو مي‌شوند و در طول سال تحصيلي آموزش داده نمي‌شود. او با اشاره به اين كه دانش‌آموز در سني است كه بهتر است قابليت‌هايش افزايش پيدا كند، مي‌گويد: بهتر است در تابستان بيشتر مباحث انگيزشي مطرح شود، يعني مطالبي كه دانش‌آموز را به دروس خود علاقه‌مندتر و جذابيت‌هاي مباحث درسي را براي آنان آشكار كند. تشكيل گروه‌هاي علمي فيزيك، شيمي، ادبيات و غيره كه بتوانند فعاليت خود را در طول تابستان ادامه دهند مي‌تواند در اين زمينه مفيد باشد.

آموزش نرم‌افزارهاي جديد، برگزاري اردوهاي آموزشي، بازديدها، آشناسازي دانش‌آموزان با انجمن‌هايي مانند نجوم آماتوري، تورهاي پرنده نگري و فعالان محيط زيست و پرداختن به فعاليت‌هايي كه مي‌توانند مطالب آموخته شده در طول سال‌تحصيلي را براي دانش‌آموز جذاب‌تر كنند، در دانش‌آموز انگيزه ايجاد مي‌كنند تا سال تحصيلي جديد را با علاقه بيشتر آغاز كنند و درس‌هاي خود را صرفا براي نمره نخواند و تنها به اين دليل كه مجبور است به مدرسه نيايد.

شاخ غول كنكور كلفت‌تر مي‌شود

بحث كنكور و تاثيرات و فشارهاي رواني ناشي از آن بر دانش‌آموزان تكراري‌تر از آن است كه بخواهيم در اينجا يك بار ديگر به آن بپردازيم. بويژه كه چندي است اين مسابقه نفس‌گير در سال جاري به اتمام رسيده و بيشتر دانش‌آموزان و خانواده‌هاي آنان حاضر نيستند حتي درباره آن فكر كنند. اما همين كنكور بهانه‌اي شده است براي بعضي مدارس كه بدون توجه به اثرات سويي كه بزرگنمايي‌هاي بيش از اندازه درباره آن مي‌تواند بر دانش‌آموزان داشته باشد، اقدام به برگزاري كلاس‌هاي آمادگي براي كنكوري كنند كه قرار است فرزندان ما 3 يا 4 سال ديگر در آن شركت كنند.

اگر دانش‌آموز ما در سال سوم دبيرستان و آغاز دوره پيش دانشگاهي باشد، شركت او در كلاس‌هاي آمادگي براي كنكور تا اندازه‌اي منطقي و قابل توجيه است؛ زيرا چه بخواهيم و چه نخواهيم كنكور مسابقه بزرگي است كه دانش‌آموز براي شركت در آن نياز به آمادگي زيادي دارد و كسي در اين رقابت پيروز است كه بيش از ديگران از خود مايه گذاشته باشد. اما بحث اين است كه آيا صحيح است استرس و اضطراب كنكور را از سال‌هاي پاياني دبيرستان به دانش‌آموزان پايه‌هاي اول و دوم منتقل كنيم و ذهن آنان را براي آمادگي در آزموني كه احيانا 3 يا 4 سال آينده خواهند داشت درگير كنيم؟ دكتر زارع كه غلو كردن در اهميت كنكور و برگزاري كلاس با هدف موفقيت در  كنكور 3 سال آينده را دور از ذهن مي‌داند و معتقد است اين كار عمدتا از سوي مدارسي انجام مي‌شود كه مي‌خواهند در تابستان درآمدي كسب كنند. وي در پاسخ به اين پرسش مي‌گويد: در سال اول و دوم چندان نيازي نيست كه دانش‌آموز ما كنكور محور باشد. اگر به‌بهانه كنكور اين دانش‌آموزان را به مدرسه بكشيم، زودتر از موعد آنان را در استرس و اضطراب كنكور قرار مي‌دهيم و اين كار باعث خستگي و دل‌زدگي آنها مي‌شود و ممكن است كارايي و بازدهي دانش‌آموزان را در طول سال تحصيلي كاهش دهد. اين برنامه‌ريزي يا اشتباه سيستم است و يا در جهت اهداف ديگري حركت مي‌كند و ما به اين ترتيب به جاي اين كه دانش‌آموز را علاقه‌مند كنيم او را خسته‌تر مي‌كنيم و لذا دائم منتظر است كنكور اتفاق بيفتد و تمام شود.

90 روز طلايي‌

تابستان است و 3 ماه تعطيلي. براي بسياري از دانش‌آموزان و حتي خانواده‌هاي آنان تابستان مترادف است با بيكاري و بي‌هدفي. اما  سبك زندگي و نوع نگاه ما به تعطيلات و اوقات فراغت بايد عوض شود. قرار نيست در طول 3 ماه تعطيلات جريان يادگيري متوقف شود، بلكه فقط بايد جهت آن تغيير كند و بيشتر به سمت افزايش مهارت‌هاي مادي و معنوي سوق داده شود. وظيفه خانواده‌هاست كه با ديدي مسوولانه به اين 3 ماه نگاه كنند و فرزندان خود را در جهتي هدايت كنند كه در يك برنامه منسجم، ولي با تراكم كمتر و انعطاف بيشتر بتوانند در كنار لذت بردن از اوقات فراغت خود بعضي دانش‌ها و مهارت‌هاي لازم را نيز بياموزند.

سعيده كافي‌