با تعويض عروق و دريچه قلب بدون باز كردن قفسه سينه صورت مي گيرد
جراحي سه بعدي‌ قلب‌
انجام جراحي تعويض عروق و دريچه قلب به صورت رباتيك (بدون باز كردن قفسه سينه) كه ادعا مي‌شد براي نخستين بار در كشور صورت گرفته، از مدت‌ها پيش از عمل تا چند روز بعد از آن به تيتر اول اخبار علمي و پزشكي محافل كشور تبديل شد. اما پس از آن‌كه تمام رسانه‌ها با شرح و تفصيل درباره اين روش گفتند و نوشتند، روابط عمومي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي اعلام كرد كه در بررسي‌هاي به عمل آمده، ادعاي انجام عمل جراحي به وسيله ربات در بيمارستان مذكور غير واقعي است و روش به كار گرفته شده در اين عمل به طريق آندوسكوپي است كه قبلا در بيمارستان‌هاي دانشگاهي تهران و شيراز انجام شده است. هر چند انتظار مي‌رود نظارت اين وزارتخانه بر مراكز بيمارستاني و بهداشتي كشور بايد به‌گونه‌اي باشد كه پيش از هماهنگي امكان چنين ادعاهايي از طرف مراكز و افراد مختلف به وجود نيايد، ما از بحث رباتيك اين عمل صرف نظر كرديم. البته جراحي قلب، آن هم بدون باز كردن قفسه سينه از ديگر بخش‌هاي جذاب اين عمل است كه در اين گزارش به آن مي‌پردازيم.
عمل جراحي تعويض عروق و دريچه قلب به روش آندوسكوپي بدون بازكردن كامل قفسه سينه از سوي يك استاد ايراني جراحي قلب دانشگاه لوبك آلمان در تهران انجام شد.

به گفته دكتر مهرداد محمودي، استاد جراحي قلب و پژوهشگر دانشگاه لوبك آلمان در حال حاضر عمل‌هاي آندوسكوپي جراحي قلب در ايران آغاز شده و استفاده از اين روش براي تعويض دريچه‌هاي قلب نيز امكان‌پذير است.
وي با بيان اين كه بسياري از بيماران قلبي به بيماري‌هاي عروقي مبتلا هستند، استفاده از اين روش جراحي براي عمل‌هاي قلب و عروق را به نفع بيماران دانست و گفت: انجام عمل آندوسكوپي براي بيماران عروقي از طريق سيستم‌هاي دوبعدي معمول امكان‌پذير نيست. اما با استفاده از روش‌ها و دستگاه‌هاي جديد تصويرسه‌بعدي ايجاد شده؛  به اين ترتيب جراح مي‌تواند عمل‌هاي كرونري را با ظرافت بيشتري به سرانجام برساند.

به‌طور كلي استفاده از استنت در بيماري‌هاي عروقي قلب يعني آنچه در حال حاضر براي اين بيماران انجام مي‌شود، راه‌حلي درازمدت نيست و تحقيقات نشان مي‌دهد در صورتي كه بعد از استنت‌گذاري حتي پس از گذشت يك سال، قرص‌هاي ضد انعقاد خون بيمار قطع شود، حدود 20 تا 40 درصد خطر سكته قلبي وجود دارد؛ بنابر اين در اين روش بيمار محكوم است كه يك عمر از داروهاي ضد انعقادي استفاده كند. اين در حالي است كه هر عدد از اين قرص‌ها حدود 3000 تومان هزينه دارد. از طرف ديگر در جراحي‌هاي باز، باز شدن قفسه سينه بار رواني زيادي را براي بيمار به همراه دارد و كيفيت وضعيت عمومي بيمار پس از عمل و بهبود و ترميم زخم‌ها از ديگر مشكلات بيماران بعد از جراحي‌هاي باز قفسه سينه است. درواقع هيچ عملي جاي پيوندهاي شرياني را براي بيماران قلبي‌عروقي نمي‌گيرد. چرا كه استفاده از پيوندهاي شرياني طول عمر بيشتري را براي بيمار به دنبال دارد. هر چند پيوندهاي وريدي نيز طول تقريبا 12 سال را به همراه دارند.

محمودي با بيان اين كه امروزه اين امكان فراهم شده كه با باز كردن قسمت كمي از قفسه سينه و به روش آندوسكوپي بيماري‌هاي قلب و عروق درمان شوند، افزود: ظرافت از مهم‌ترين پارامترها در اين جراحي است. به اين ترتيب، در صورتي كه باي‌پس مناسب  و دقيق انجام نشود، نتايج مطلوب حاصل نمي‌شود.

جراحي منحصر به فرد براي بيماران قلبي‌

دستگاه آندوسكوپي‌اي كه براي جراحي‌هاي عروق به كار گرفته مي‌شود، از نظر ظاهر با ديگر دستگاه‌هاي آندوسكوپي تفاوتي ندارد. اين دستگاه تنها تصويري سه بعدي ايجاد مي‌كند كه اين تصوير براي جراح از هر چيز ديگر مهم‌تر است. ويژگي ديگر اين دستگاه ايجاد فيلم‌هاي آنژيوگرافي و سيتي آنژيوگرافي است كه اين امكان را فراهم مي‌كند تا اگر حين جراحي مشكلي به وجود آمد، جراح بتواند دوباره فيلم را نگاه كند و اقدامات لازم را انجام دهد.

در اين روش درواقع سر آندوسكوپ در جايي كه پزشك جراح بخواهد، هدايت مي‌شود و گاهي از طريق صداي ضبط شده پزشك نيز كه در دستگاه قرار مي‌گيرد، انجام‌پذير است. به اين ترتيب جراح از طريق آندوسكوپيك به توراكس يا قفسه سينه وارد مي‌شود و رگ را جدا مي‌كند و شريان را به آن پيوند مي‌زند. البته اين كار بايد با دقت و ظرافت ويژه‌اي انجام گيرد.

عمل جراحي به روش آندوسكوپيك يك روش كمتر تهاجمي و با باز كردن حدود چند سانت از روي قفسه سينه بيمار انجام مي‌گيرد. بنابراين جراحان قلب مي‌توانند با آموزش روش آندوسكوپيك از اين روش براي بيماران بيشتري استفاده كنند.

به‌طور كلي، منحصر بودن اين عمل قابليت سه بعدي بودن آن است كه از طريق ايجاد يك حفره و بدون باز كردن قفسه‌سينه، عروق قلب باز و يا پيوند زده مي‌شود.

ضمن آن‌كه به دليل سوراخ شدن سينه به بيمار كمك مي‌شود كه به لحاظ استرس و تهاجم ميكروبي، فضاي استريليزه ايجاد شده و در زمان كوتاهي جوش بخورد و بيمار سريعا به فعاليت روزمره خود بازگردد. البته شرايط بدني بيمار و اين‌كه چاق نباشد و همچنين ريسك پذير بودن و شرايط مناسب مالي در اين عمل موثر است.

محمودي مدت نقاهت پس از اين عمل را خيلي كمتر از اعمال جراحي قلب به روش باز شدن قفسه سينه (استنت) عنوان كرد و افزود: بايد سطح دانش بيماران نسبت به اقداماتي كه مي‌توان براي آنها انجام داد، افزايش يابد. به اين ترتيب با بالا رفتن توقع بيماران، رقابت در جراحان براي فراگيري و استفاده از تكنيك‌هاي نوين جراحي نيز ايجاد مي‌شود همان‌طور كه دانش بيماران اروپايي نسبت به اعمالي كه مي‌توان براي آنها انجام داد، بسيار بالاست.

شرايط لا‌زم براي جراحي‌

در سراسر دنيا سعي بر اين است  تا حدي‌كه امكان دارد، بيماري‌هاي عروقي به وسيله باي‌پس‌هاي شرياني انجام شود و در جايي كه اين امكان وجود ندارد، از استنت‌ استفاده شود.

در اين ميان، ويژگي‌هاي باليني بيمار براي انتخاب روش جراحي بسيار مهم است. در واقع در بيماران مسن كه توانايي عمل‌هاي جراحي را ندارند، استفاده از استنت مناسب‌تر است؛ اما در بيماران جوان تاكيد بر آن است كه بدون باز كردن كامل قفسه سينه از كيفيت زندگي بهتري برخوردار شود.

دكتر محمودي با بيان اين كه در حال حاضر عمل جراحي قلب به كمك آندوسكوپ حدود 5 سال است كه در دنيا انجام مي‌شود و ايران پس از كشورهاي اتريش، آلمان، آمريكا و كلمبيا قادر به انجام اين روش شده است، افزود: از اين تكنيك سه بعدي براي اعمال جراحي مغز نيز استفاده مي‌شود. البته كار كردن با دستگاه آندوسكوپ دوره مخصوص به خود را دارد و در اين عمل چشم و دست بايد با يكديگر هماهنگ باشند.

دكتر محمودي با بيان اين كه از شهريور ماه گروهي از متخصصان آلماني براي آموزش اين تكنيك جديد به ايران مي‌آيند، اعلام آمادگي كرد كه در اين زمينه به متخصصان علاقه‌مند كشور نيز آموزش‌هاي لازم را ارائه كند.

محمودي به عنوان عضو هيات علمي پژوهشي دانشگاه لوبك آلمان پيش از اين نيز 6 دستگاه و ابزار مورد نياز را نيز ابداع كرده و پتنت‌ها را به نام خود در اروپا به ثبت رسانده است كه از جمله آنها مي‌توان از رتكتور جراحي و دريچه‌هاي مورد نياز براي آئورت و ميترال نام برد.

دكتر محمودي در پايان با تاكيد بر دانش و آگاهي بالاي ايراني‌ها افزود: افراد جامعه بايد خود را باور داشته باشند و اگر شغلي دارند، خود را وابسته به آن شغل و سازمان بدانند. ايران از نظر دانش و آگاهي از توانايي بالايي برخوردار، اما انجام كار گروهي در ايران نهادينه نشده است.

بهاره صفوي‌