روسيه به سياست‌هاي انعكاسي روي مي‌آورد
بازگشت جنگ سرد
ايالات‌متحده و جمهوري چك روز هشتم ماه ژوئيه سال جاري ميلادي در پراگ، پايتخت جمهوري چك توافقنامه استقرار رادارهاي سامانه دفاع موشكي آمريكا در پايگاهي در جنوب پراگ را امضا كردند.

اين توافقنامه نه‌تنها تنش‌هاي ژئوپولتيك بين ايالات‌متحده و روسيه را تشديد كرد كه واكنش تند و آتشين مسكو را به دنبال داشت.

كاندوليزا رايس، وزير امور خارجه آمريكا و كارل شوارزنبرگ، همتاي چك او در حالي اين توافقنامه را امضا كردند كه براساس جديدترين نظرسنجي‌ها نزديك به 70 درصد مردم چك با آن مخالف هستند.
حاميان عقد اين قرارداد براي توجيه آن به لزوم دفاع از اروپا در برابر تهديدات موشكي احتمالي از سوي ايران استناد مي‌كنند در حالي كه طرف روس اصرار دارد هدف واقعي استقرار اجزاي سامانه دفاع موشكي آمريكا در شرق اروپا نه ايران كه روسيه است.

اگر اين طرح اجرايي شود جايگاه نظامي و سياسي روسيه تضعيف شده و به مخاطره خواهد افتاد. تنها يك روز پس از مراسم امضاي توافقنامه جمهوري چك و ايالات‌متحده بود كه وزارت امور خارجه روسيه با انتشار بيانيه‌اي اعلام كرد مسكو در صورت ورود طرح به فاز اجرايي اقدامات لازم براي مواجهه با تهديدهاي بالقوه‌اي كه متوجه امنيت ملي روسيه خواهد شد را انجام مي‌دهد.

در بخشي از اين بيانيه تصريح شده بود تمهيدات مورد نظر روس‌ها صرفا تحركات ديپلماتيك را دربرنمي‌گيرد و شيوه‌هاي نظامي را نيز شامل مي‌شود.

ديميتري مدودوف، رئيس‌جمهور روسيه به فاصله اندكي پس از اين تحولات روز 15 ژوئيه طي نشستي با حضور روساي نمايندگي‌هاي ديپلماتيك اين كشور در خارج براي تشريح دكترين سياست خارجي جديد روسيه گفت: استقرار اجزاي سامانه دفاع موشكي آمريكا در شرق اروپا صرفا شرايط را پيچيده‌تر مي‌كند و ما چاره‌اي جز دادن پاسخي مقتضي به اين اقدام نخواهيم داشت. او تصريح كرد امنيت روسيه را تنها وعده و وعيده نمي‌توان تامين كرد و واشنگتن را به حركت در راستاي تضعيف گام‌به‌گام ثبات استراتژيك در روابط ايالات‌متحده و روسيه متهم كرد.

علاوه بر ايجاد تاسيسات راداري در جمهوري چك، طرح استقرار اجزاي سامانه دفاع موشكي در شرق اروپا استقرار 10 موشك رهگير در قلمرو لهستان را نيز دربرمي‌گيرد. اگرچه مذاكرات ايالات‌متحده و لهستان در اين رابطه پس از آن كه دولت ورشو شروطي را براي موافقت با استقرار موشك‌هاي رهگير سامانه دفاع موشكي در خاك اين كشور از جمله اختصاص 20 ميليارد دلار از سوي آمريكا براي نوسازي ارتش لهستان و تقويت دفاع هوايي ارتش اين كشور تعيين كرد به حال تعليق درآمد. به اعتقاد دونالد تاسك، نخست‌وزير لهستان استقرار اجزاي سامانه دفاع موشكي در خاك اين كشور شايد امنيت آمريكا را بهبود بخشد اما در مورد لهستان اثري معكوس خواهد داشت. دولت جورج بوش، رئيس‌جمهور آمريكا پس از آن كه با مقاومت لهستاني‌ها مواجه شد در ابتدا به مذاكره با دولت ليتواني براي استقرار موشك‌هاي رهگير سامانه دفاع موشكي در خاك اين كشور روي آورد اما به نظر مي‌رسد هدف از انجام اين مذاكرات پيش‌تر براي اعمال فشار به ورشو باشد.

تمهيدات مناسب‌

منظور روس‌ها از تمهيدات مناسب، استقرار موشك‌هاي بالستيك جديد روسيه در كالنينگراد و هدف‌گيري موشك‌هاي هسته‌اي به سوي جاهايي كه اجزاي سامانه دفاع موشكي در آن جا استقرار خواهند يافت، بود.

سرگئي ايوانف، معاون اول نخست‌وزير روسيه سال گذشته ميلادي اعلام كرده بود مسكو مصمم به ايجاد پايگاه موشكي جديد در كالنينگراد با هدف رويارويي با تهديدهاي نظامي بالقوه از سوي ايالات‌متحده است. اندكي پس از اين اظهارات ايوانف بود كه يوري باليفسكي، رئيس وقت ستاد مشترك ارتش روسيه تاكيد كرد روسيه در واكنش طرح‌هاي ضدموشكي آمريكا از معاهده نابودي زرادخانه موشك‌هاي ميان‌برد و دوربرد خارج خواهد شد. اولين واكنش ديپلماتيك روسيه به امضاي توافقنامه آمريكا با جمهوري چك وتوي قطعنامه پيشنهادي ايالات‌متحده براي تشديد تحريم‌هاي زيمبابوه بود. روسيه به همراه چين در راي‌گيري 11 ژانويه شوراي امنيت به اين قطعنامه راي منفي داد و مانع از تصويب آن شد.

چند روز قبل از اين اقدام مدودف كه براي شركت در نشست سران 8 كشور صنعتي جهان ‌(8 G) به هوكايدوي ژاپن رفته بود از تنظيم قطعنامه‌اي براي اعمال فشار بر رابرت موگابه، رئيس‌جمهور زيمبابوه حمايت به عمل آورده بود.
گام بعدي روس‌ها حركت در جهت تنبيه اقتصادي جمهوري چك بود. از روز 8 ژوئيه ارسال نفت به جمهوري چك از طريق خط لوله دوستي به نصف كاهش يافت. هر چند روس‌ها مشكلات عميق اقتصادي را علت اصلي اتخاذ اين تصميم عنوان كردند اما حتي رسانه‌هاي اين كشور هم اذعان داشتند  رابطه‌اي غيرقابل انكار بين اين تصميم و توافقنامه آمريكا به جمهوري چك وجود دارد.

گسترش به شرق‌

با وجود همه فشارها ايالات‌متحده مصمم به اجراي طرح‌هاي خود است كه بر منافع استراتژيك اين كشور استوار شده‌اند. اين منافع چيزي جز تلاش آمريكا براي افزايش كنترلش بر مسيرهاي اصلي انتقال انرژي از حوزه خزر به غرب و گسترش نفوذش در شرق اروپا نيست.

ايالات‌متحده پس از فروپاشي اتحاد جماهير شوروي در سال 1991 ميلادي به طور مداوم در حال افزايش حضور و نفوذ خود در مناطق شرق اروپا و آسياي ميانه بوده است.

 در اين چارچوب پايگاه‌هاي نظامي آمريكا يك‌به‌يك در كشورهاي منطقه چون ازبكستان و قرقيزستان سر برآوردند، 3 كشور حوزه بالتيك در سال 2004 ميلادي به عضويت ناتو درآوردند و دولت‌هاي متمايل به آمريكا در نتيجه انقلاب‌هاي رنگين در گرجستان (پاييز 2003)‌ و اوكراين (پاييز 2004)‌ به قدرت رسيدند.

در نشست بهار سال جاري ميلادي ناتو در بخارست، پايتخت روماني مذاكراتي پيرامون اعمال طرح اقدام براي عضويت در ناتو در مورد اوكراين و گرجستان انجام شد ولي با توجه به اعتراض شديد روسيه تصميم‌گيري در اين زمينه به بعد موكول شد.

در نهايت در آخرين روزهاي ماه ژوئيه گمانه‌زني‌هايي در مورد احتمال پيوستن جمهوري آذربايجان به ناتو مطرح شد. آن درسي، سفير آمريكا در باكو، پايتخت جمهوري آذربايجان اولين كسي بود كه اين پيشنهاد را مطرح كرد. اظهارات او بلافاصله با حمايت دولت تركيه همراه شد كه براي كمك به پيوستن جمهوري آذربايجان به ناتو اعلام آمادگي كرد.

دكترين سياسي و نظامي روسيه‌

تحركات ژئوپولتيك ايالات‌متحده موجب شده كرملين دكترين جديدي را در حوزه سياست خارجي تدوين كند كه رويكرد مستقل‌تر و در عين حال تهاجمي‌تري دارد.

اولين نشانه‌ها از اين دكترين جديد در سخنراني ولاديمير پوتين، ‌رئيس‌جمهور پيشين روسيه در كنفرانس امنيتي مونيخ در فوريه سال گذشته ميلادي به منصه ظهور رسيد. او در سخنانش بي‌توجهي ايالات‌متحده به اصول و قوانين بين‌المللي را به باد انتقاد گرفت و استفاده يكجانبه از قدرت نظامي در امور بين‌الملل كه موجب شده جهان از بحراني به بحراني درغلتد را غيرقابل توجيه توصيف كرد.

در نتيجه اقدامات اخير ايالات‌متحده رفتار و تعامل مسكو با برخي همسايگانش در مسيري تنش‌آفرين قرار گرفته است. سرگئي كاراگانف، از معماران سياست خارجي روسيه روز 5 ماه مي‌سال گذشته ميلادي با انتشار مقاله‌اي در نشريه دولتي راشياگازت از ورود روسيه به دوران تصميم‌گيري‌ها و سياست‌هاي انعكاسي خبر داد.در حالي كه براساس دكترين نظامي كنوني روسيه، استفاده از تسليحات هسته‌اي تنها در صورت مواجهه با حملات هسته‌اي مجاز قلمداد شده فرماندهان ارشد ارتش خواستار گسترش دامنه استفاده از اين سلاح‌ها به حملات پيشگيرانه هستند. حركت در اين راستا مي‌تواند بزرگترين تغيير استراتژي نظامي قرن را رقم بزنند كه تاثيري عميق بر امنيت اروپا و تعامل مسكو و پايتخت‌هاي اروپايي بر جاي خواهد گذاشت.

رضا سادات‌