با نزدیك شدن به بازگشایی مدارس، خانواده ها درصدد فراهم كردن تمهیدات مورد نیاز برای كودكان خویش برمی آیند. بخشی از این تمهیدات به امكاناتی برمی گردد كه یك كودك یا نوجوان برای حضور موفق در مدرسه به آنها نیاز دارد، بخش دیگر نیز به آمادگی روانی لازم برای حضور در كلاس درس بازمی گردد. حضور در مدرسه از این زاویه برای كودكان با دلهره هایی همراه است كه دوری از خانه برای آنها به وجود می آورد. این موضوع بیشتر درباره كودكانی است كه به كلاس اولی مشهور شده و قرار است نخستین سال حضور خود در مدرسه را جشن بگیرند. كودكانی كه با گذر از مراحل نخستین سال های زندگی خویش، آزمون زندگی در متن حیات اجتماعی را به شكلی جدی تجربه می كنند. با این حال نحوه مواجهه همه كودكان با این آزمون جدی به یك شكل نیست. اینجاست كه نقش والدین در آماده سازی كودكان برای حضور موفق دانش آموز كلاس اولی از اهمیت فراوانی برخوردار می شود. كودكی كه تاكنون دوری چندانی از مادر و پدر خود نداشته اكنون خود را در شرایطی می بیند كه جهان در برابرش نهاده است. اگر به خاطرات كودكی خود رجوع كنید تجربه های روز اول ورود به مدرسه برایتان قابل فهم تر می شود. اشك هایی را به یاد بیاورید كه بر گونه های برخی دانش آموزان جاری می شد. شاید من و تو نیز یكی از آن دانش آموزان بوده ایم. این نكته راهنمای خوبی است برای درك بهتر حالات روحی و روانی كودكانی كه برای نخستین بار خانه را به مقصد مكانی نا آشنا به نام مدرسه ترك می كنند. رؤیاهای كودكی در چنین شرایطی كم رنگ شده و شخص دیگری در كنار پدر و مادر برای آموزش دیگر نكات مورد نیاز زندگی پا به عرصه وجود می گذارد. معلم با حضور خود در كلاس درس این نكته را به ما می آموزد. او تبدیل به ضلع سوم یادگیری و آموزش می شود. ضلع سومی كه نقش آن به مرور در زندگی دانش آموزان پر رنگ تر نیز می شود. فكر كردن به همه این موضوعات در كنار نقش دانش آموزانی كه به عنوان همكلاسی وارد فضای ذهنی یك كودك می شوند همیشه با آرامش و راحتی همراه نیست. اینجاست كه در برخی موارد هراس از مدرسه جای شوق یادگیری را می گیرد و همین نكته باعث می شود كه فرایند یادگیری با اختلالاتی همراه شود.
كارشناسان در بررسی های خود به نتایجی در این زمینه رسیده اند كه توجه به نكات مندرج در این تحقیقات می تواند به خانواده ها و كودكان آنان در بهبود چنین شرایطی كمك كند. در یكی از این تحقیقات مشخص شده كه تشویش و نگرانی والدین پیش از شروع مدرسه باعث بروز استرس، هیجان و تشویش در دانش آموزان كلاس اولی می شود. به گزارش خبرگزاری آلمان، فكر هایی مثل این كه كودك چطور روز خود را در مدرسه سپری می كند آیا سریع دوست پیدا می كند آیا احساس تنهایی نمی كند معلمش را دوست خواهدداشت از عهده ریاضی و زبان بر می آید و دیگر فكر و سؤالاتی از این قبیل دلشوره و نگرانی را به كودكان منتقل می كند.
بنابراین گزارش، هفته اول مدرسه برای كلاس اولی ها سخت و دشوار است و اما استرس مدرسه اغلب پیش از رفتن به مدرسه در آنها آغاز می شود. بر اساس این گزارش، اغلب دانش آموزان موفق می شوند به سرعت خود را با محیط جدید وفق دهند. اما در كودكانی كه والدینشان دارای تشویش و نگرانی هستند تا ماه ها با منطبق شدن با محیط جدید و محیط های اجتماعی مشكل دارند.
كارشناسان و محققان با درك این شرایط به والدین كلاس اولی ها توصیه می كنند كه آرامش خود را حفظ كنند و از صحبت هایی كه باعث نگرانی و تشویش در كودكان خود پیش از رفتن به مدرسه می شود خودداری كنند.
● ترس از مدرسه
مدرسه تجربه حضور در جهان بزرگ است. تجربه دل كندن از خانواده و آزمون زندگی است. در چنین مكانی است كه كودك دوری از خانواده و حضور در كنار گروه های همسال را یاد می گیرد. نحوه انضباط پذیری، تن دادن به ابتدایی ترین قوانین اجتماعی و یادگیری نكات تازه بی شمار در چنین محیطی آغاز می شود. اگر تا پیش از این والدین بسیاری از نقش های اجتماعی را خود بر عهده می گرفتند اینك كودك قرار است آزمون متفاوتی را پشت سر بگذارد. با این حال جهان رو به رو همانگونه نیست كه پدر و مادر برای او تصور كرده اند. چنین است كه او باید پیش از هر چیز این نكته را برای خود درونی كند. درونی كردن این نكات برای همه كودكان به یكسان اتفاق نمی افتد. عده ای كه آمادگی لازم را برای حضور در چنین مكانی داشته اند معمولاً برخورد دوستانه تر و راحت تری با آن خواهند داشت. با این حال برای برخی دیگر وضع متفاوت است. گریه ها و ناراحتی ها، ترس ها و اضطراب ها پیامد نداشتن آمادگی برای حضور موفق در مدرسه است. نتیجه نداشتن این آمادگی نیز تا حدودی مشخص است. فراهم كردن این آمادگی نیز بخشی از وظیفه ای است كه والدین یك میلیون و دویست هزار كلاس اولی باید آن را مورد توجه قرار داده به آن اهمیت بدهند. به گفته كارشناسان برای حل این مشكل علاوه بر والدین، مشاوران مدرسه، آموزگاران و سایر كادر آموزشی در جهت بالا بردن سطح بهداشت روان مدرسه نقش بسزایی دارند.
محققان با بیان این كه كودكان در دوره ابتدایی چگونگی ارتباط با دیگران و حل مشكلات شان را فرا می گیرند، بر این اعتقادند كه هرچند نظام آموزشی و تربیتی مدرسه برای كودكان فرصت گسترش، جست وجو برای كسب شایستگی و مهارت ها را پیش می آورد، اما در مدرسه از كودك توقعات و انتظارات جدیدی پدید می آید. در چنین مواقعی علی رغم این كه فراگیری اطلاعات تازه می تواند برای اكثر كودكان هیجان انگیز باشد اما در مورد برخی كودكان كه مشكلات ذهنی و رفتاری دارند، دوران دبستان می تواند موجب ناتوانی و محرومیت و به شكست اعتماد به نفس و تخریب شخصیت آنان منجر شود.
كارشناسان با بیان این كه مشكلات رفتاری و هیجانی یكی از عوامل تأثیرگذار در شكل گیری شخصیتی كودكان و كیفیت تحصیلی آنان است، بر این نكته تأكید می كنند كه عدم پیگیری و مداخلات لازم، باعث می شود كه برخی اختلالات دوران كودكی در مدرسه تا اخذ مدارج تحصیلی بالاتر و حتی در ورود به اجتماع در افراد باقی بماند.
به گفته محققان در یك دسته بندی اولیه پرخاشگری، مشكلات تمركز، پر تحركی و شیطنت های افراطی، عدم رعایت نظم و مقررات و بی اعتنایی به قوانین، كم رویی و كناره گیری از دیگران، ترس از مدرسه، مشكلات یادگیری و تحصیلی از جمله اختلالاتی هستند كه كودكان در طی دوران مدرسه با آن مواجه هستند. با این حال وجود این موارد به هیچ وجه به معنای دشوار بودن حل آنها نیست.چه آنكه كارشناسان معتقدند كه علائم و نشانه های روانشناختی در كودكان به سادگی توسط آموزگاران و مشاوران مدرسه قابل تشخیص است، در نتیجه با در میان گذاشتن و مطرح كردن مشكلات با خانواده دانش آموز، می توان گام های اولیه درمان را برداشت.
در مواردی هم كه آموزگاران قادر به رفع ناراحتی روحی - روانی دانش آموزان نباشند، اما می توانند با برخورد صحیح احساسات و هیجانات كودك را درك كنند و با در میان گذاشتن مشكلات كودك با خانواده، مشاور مدرسه و ارجاع به موقع به مراكز تخصصی درمان، از مزمن شدن بیماری در كودك جلوگیری كنند.
از نظر روانشناسان تشكیل جلسات یا كارگاه های آموزشی برای كودكان، والدین و آموزگاران برای حل مشكلات كودكان بسیار حائز اهمیت است. افزایش آگاهی و دادن اطلاعات لازم به زبان ساده به منظور تشخیص اختلالات روانی رایج بین كودكان، آموزش مهارت های اجتماعی، شیوه های كنترل رفتارهای هیجانی، شیوه های كنترل استرس و فشارهای هر روزه، افزایش توان تحمل و بردباری، آموزش شیوه های تصمیم گیری مناسب و حل مشكلات نكاتی است كه به باور این كارشناسان می تواند در این كارگاه ها مطرح شود.
به گفته محققان مطالعات و پژوهش های انجام گرفته در این رابطه نشان می دهد كه آموزش آموزگاران و دانش آموزان و حمایت از بهداشت روان در مدرسه ارتباط مستقیمی با افزایش عملكرد تحصیلی كودكان و پیشگیری از اختلالات روانی و كمك به سلامت بهداشت جامعه دارد.
روش های آماده كردن كودكان برای ورود به دنیای مدرسه به منظور جلوگیری از اختلالات بعدی حائز اهمیت است. نحوه مواجهه پدر و مادر با این موضوع در كنار صحبت ها و راهنمایی هایی كه در روز های نزدیك به آغاز مدارس انجام می گیرد می تواند آسودگی خیال دانش آموز را بیشتر كند. شاید از این روست كه كارشناسان پیشنهاد می كنند كه والدین پیش از آغاز مدرسه به برخی از نكات پر اهمیت در این باره توجه كنند. آنها پیشنهاد می كنند كه والدین قبل از شروع و رفتن فرزند خود به مدرسه خواب او را تنظیم كرده و اجازه دهند كودك وسایل شخصی اش را با سلیقه خود برای بردن به مدرسه انتخاب كند، همچنین نكات مثبت مدرسه مثل پیدا كردن دوستان جدید، باسواد شدن و استفاده از اردوهای تفریحی، علمی را برای كودكانتان بازگو كرده و اهمیت آنها را در ذهن كودك برجسته كنند.
● شوق مواجهه با دنیای تازه
باوجود برخی نگرانی ها از مواجهه با دنیای جدید مدرسه برای بسیاری از دانش آموزان با شور و شوق همراه است. كودكی در چنین محیطی است كه با تعداد بسیار زیادی از همسالان مواجه می شود. جامعه پذیری و نحوه كنش در حیات اجتماعی را می آموزد. هروله كودكان و سر و صدایی كه در چنین محیطی به آسمان می رود نشانه آشكاری است از شور پنهان زندگی در مدارس. تأكید بر نگرانی ها به معنی نادیده گرفتن امتیازات و نكات جالب حضور در مدرسه نیست، بلكه بیشتر به معنی كسب آمادگی بیشتر برای حضور موفق تر در چنین مكانی است. مكانی كه در آن یادگیری در فرایندی برنامه ریزی شده تر پیش می رود.
شوق حضور در مدرسه در معنایی استعاری تر شوق مواجهه با دنیای بزرگ است. شوقی كه می توان آن را شوق ناشی از آگاهی نامید. آموختن در چنین مرحله ای با روشی متفاوت تر از آموزش های والدین انجام می شود. ذهن كودك به یاری پرسش هایی كه مرحله به مرحله پیش می رود آمادگی لازم را برای حضور موفق در جهان پیدا می كند. اهمیت دادن به جایگاه كودكانی كه تجربه نخستین سال حضور در مدرسه را سپری می كنند راهی مناسب است كه به درك بهتر این حضور در درون آنها منجر می شود.كودكی كه اكنون راهش را پیدا می كند آینده خود را بهتر خواهد شناخت.

داوود پنهانی  
   
 
 
 
 
   گزارش : روزنامه ايران