وقتی تصویر پسر بچه ای را كه توسط معلمش وادار شده بود در كلاس درس لخت شود و سپس توسط معلم كلاس خودش و یك كلاس دیگر كتك خورده بود دیدم این سؤال در ذهنم نقش بست كه چرا صرف قبول شدن هر فردی با هر ویژگی در دانشكده تربیت معلم باید مجوز ورود وی به این دنیای بزرگ و حساس باشد؟
البته بضاعت این گزارش در اندازه ای نیست كه بخواهد به بررسی نحوه گزینش معلمان بپردازد، اما مطالعات و تجربیات گزارشگر همین اندازه به او آموخته است كه در حال حاضر نحوه استخدام معلمان در آموزش و پرورش نادرست و در بسیاری موارد غیركارشناسی است.
معلمان معمولاً از دو روش حق التدریس در آموزش و پرورش و یا نهضت سوادآموزی و یا پذیرفته شدن در دانشكده های تربیت معلم و دبیری استخدام می شوند.
آنها فقط قبل از ورود به دانشكده و یا تدریس حق التدریس گزینش می شوند آن هم فقط صلاحیتهای اخلاقی آنها مورد بررسی قرار می گیرد.
معمولاً نحوه گزینش از طریق افرادی است كه برای این كار استخدام شده اند و به سراغ همسایه، دوست و آشنا می روند و درباره برخی ویژگی های اخلاقی فرد پرس و جو می كنند و در مراحل تكمیلی فرد به آموزش و پرورش فراخوانده می شود و توسط یك یا دو نفر مورد پرس و جو قرار می گیرد، این بار هم از همه چیز سؤال می شود به جز موارد اصلی كه برای شغل معلمی ضروری است.
اصلاً در مرحله گزینش حضوری هیچ فرد روانكاوی حضور ندارد كه یك فرد را به لحاظ سلامت روانی مورد بررسی قرار دهد و ببیند اصلاً این فرد توانایی برقراری ارتباط با كودكان و نوجوانان را دارد؟ این فرد با عشق و علاقه می خواهد معلم شود و یا از سرناچاری و اینكه كار دیگری نمی تواند انجام دهد؟ و می خواهد در طول دوران تحصیل به لحاظ اقتصادی تأمین باشد؟ یا اینكه آیا این فرد نحوه بیان خوبی دارد؟ آیا از جذابیتهای لازم برای یك كودك دبستانی برخوردار است؟
چه چیزهایی می تواند او را عصبانی كند و اینكه آیا او براحتی عصبانی می شود؟
اصلاً این موارد در گزینش یك معلم جایی ندارد و تا جایی كه اطلاعات من پاسخگو است یك معلم در طول دوران خدمتش هم هیچ گاه مورد بررسی روان شناسانه قرار نمی گیرد.... البته ناگفته نماند كه بررسی صلاحیت روانشناسانه یك معلم فقط یكی از ابعاد گزینش می باشد و سطح اطلاعات علمی او می تواند بعد دیگر گزینش او باشد و تمام اینها باید همراه با گزینش اخلاقی صورت بگیرد، زیرا تمام اینها مكمل یكدیگر و هر كدام بدون دیگری ناقص است.
كسی را می شناسم و از نزدیك با خلق و خوی اوآشنا هستم اصلاً تعادل روحی و روانی ثابتی ندارد و این مسأله را هر كسی بدون كوچكترین مطالعه روانشناسی متوجه می شود، اما این فرد به عنوان دبیر در آموزش و پرورش استخدام است!
● عزم آموزش و پرورش برای تغییر در نحوه گزینش
وزیر آموزش و پرورش در گفتگو با فارس می گوید: نحوه گزینش معلمان در آموزش و پرورش نیازمند بازبینی است، زیرا باید صلاحیت حرفه ای، تخصصی و رفتاری معلمان پاسخگوی نیازهای جامعه دانش آموزی باشد.
علیرضا علی احمدی می افزاید: به یاد می آوریم قبل از انقلاب ممكن بود افراد در تربیت معلم ها پذیرفته نشوند، اما در دانشگاه ها پذیرفته شوند، در حالی كه اكنون این گونه نیست، به همین دلیل باید در نحوه گزینش در آموزش و پرورش بازبینی صورت گیرد.
وی می گوید: در حال حاضر بررسی می كنیم كه آیا وضع موجود ما با آن چیزی كه توقع داریم مطابقت دارد یا خیر و در آن صورت تصمیم گیری می شود.
البته بعد از این خبر در روزنامه ها از استیضاح وزیر آموزش و پرورش خبرهایی می خوانیم كه یكی از موارد استیضاح نحوه استخدام معلم ها و عدم استخدام حق التدریسی هاست.
بلافاصله بعد از چند روز روزنامه ها به نقل از وزیر آموزش و پرورش خبر از استخدام ۱۰ هزار نیروی حق التدریسی دادند كه انگار باز هم می خواهند مانند گذشته از یك كنار استخدام شوند و خبری از بررسی صلاحیتهای حرفه ای و تخصصی نیست.
ناگفته نماند كه نگارنده قصد این ندارد كه بگوید تمام معلمان حق التدریسی صلاحیت حرفه ای ندارند چه بسا بسیاری از كسانی كه در دانشكده تربیت معلم هم درس خوانده اند صلاحیت حرفه ای ندارند، اما فقط باید گفت این نحوه استخدام تاكنون نتیجه ای جز افت تحصیلی و ایجاد بی انگیزگی در دانش آموز و شلوغ تر شدن كلاسهای آموزشی آزاد و پر شدن جیب معلمان خصوصی نداشته است.
● وضع نابسامان معلمان
دكتر مهدی چوبینه كارشناس آموزشی در آموزش و پرورش شهر تهران در این خصوص به خبرنگار ما می گوید: نحوه استخدام و تربیت معلم در كشور ما داستان طولانی دارد. استخدام هر كسی با هر صلاحیتی در این وزارتخانه ماجرایی است كه سالها پیش آغاز شده اما امروز صدایش درآمده است. اكنون وقت آن است كه به این وضعیت نگاه اساسی داشته باشیم.
وی می افزاید: اگر بخواهیم افراطی به این قضیه نگاه كنیم ما اصلاً معلم نداریم، ما فقط كاركنان آموزشی داریم، زیرا در حال حاضر اصلاً بین فردی كه كار می كند و فردی كه كار نمی كند تفاوتی نیست. بین كسی كه خیلی معلم است و كسی كه اصلاً معلم نیست تفاوتی وجود ندارد.
باید برویم و بررسی كنیم كه چرا دارالمعلمین تأسیس شد و بعد از آن چرا تعطیل شد، البته اگر می خواهیم از مشكلات گره بگشاییم باید به دارالمعلمین سابق برگردیم و باید آنها دوباره احیا شود.
وی می گوید: در حال حاضر نحوه استخدام معلمان ساختاری است كه برای استخدام در سایر نهادها هم به كار می رود در حالی كه نحوه استخدام معلم باید با یك نهاد دیگر تفاوت اساسی داشته باشد.
استخدام معلم بسیار حساس است بعد روان شناسی، اخلاقی و علمی باید بررسی شود و از دیگر سو سطح آموزش پذیری فرد باید مورد بررسی قرار گیرد.
اگر معلم توانایی به روز شدن را ندارد سرمایه گذاری روی او خطا است. معلم باید بتواند در طول ۳۰ سال خدمت خود قابلیت آموزش پذیرفتن و به روز شدن را داشته باشد.
وی یادآور می شود: در حال حاضر اگر از بچه های دبیرستانی بپرسید آیا دوست دارید معلم شوید، خواهند گفت نه. شاید یكی از دلایل آن این باشد كه آنها معلمهایی نداشته اند كه برای رسیدن به جایگاه او، آنان را تشویق كرده باشند.
● تلاش بی نتیجه
برای تهیه این گزارش تماسی با هسته گزینش وزارت آموزش و پرورش داشتیم. خانم حشمتیان مدیر كل گزینش این وزارتخانه صحبت با ما را منوط به خواندن اصل خبر علی احمدی عنوان كرد و بعد از مطالعه آن خبر توسط همكار رسانه ای ایشان به اطلاع ما رساندند كه در زمینه گزینش صلاحیت های حرفه ای و تخصصی معلم ها ایشان صاحبنظر نیستند و نمی توانند در این خصوص اظهار نظر كنند.
همچنین تلاشهای خبرنگار ما برای یافتن یك فرد صاحبنظر در آموزش و پرورش در این زمینه هم بی نتیجه ماند.

مریم زنگنه  
   
 
 
 
 
   گزارش : روزنامه قدس