اسداله حيدري

مقدمه:

میان وعده های غذایی که در حال حاضر بیشتر مورد استفاده قرار می گیرد شامل مواد فناوری شده‌ای هستند که به صورت آماده در فروشگاه‌های مواد غذایی عرضه می شوند. این مواد با وجود آنکه آسان تر در دسترس همگان قرار دارند و به علت فرآیندی که روی آنها می‌شود معمولا خوشمزه و خوش عطر و بو هستند. ضمنا حمل و نقل و نگهداری آنها نیز آسان‌تر است ولی چون معمولا در مصرف آنها افراط می شود و نیز به علت آن که در بسیاری از مواد جانشین وعده‌های اصلی غذایی می‌شوند نمی‌توانند نیازهای تغذیه‌ای انسان را تامین کنند. و همچنین نظر به این که در تهیه این قبیل میان وعده‌ها از مواد شیمیایی استفاده می‌شود، مصرف بی‌رویه‌ی آنها ایجاد اختلالات و عوارض ناگوار در فرد می‌نماید.

به خصوص چون این مواد غذایی بین کودکان و نوجوانان یعنی افرادی که در مرحله‌ي یادگیری و رشد سریع هستند، طرفداران زیادی دارد و در مصرف آنها رعایت اعتدال نمی‌شود، اکثر اوقات اشتهای آنان را جهت صرف غذای اصلی کور می‌کنند و این جانشین مواد فاقد ارزش تغذیه‌ای و یا با ارزش تغذیه‌ای پایین به جای وعده‌های اصلی غذایی، یعنی صبحانه، می‌تواند لطمات جدی و گاه جبران ناپذیری به سلامت کودکان و نوجوانان وارد سازد.

اهمیت صبحانه:

مصرف صبحانه بسیار مفید و ضروری است و نخوردن آن موجب بروز اختلالاتی در سلامت می‌شود. اما این نکته که کیفیت صبحانه و مقدار آن و ساعت مصرف آن به چه ترتیب باید باشد تا به تامین سلامت انسان کمک کند، مساله‌ای است که شاید بسیاری از کودکان و نوجوانان از کم و کیف آن آگاهی کافی نداشته باشند وعده‌ي صبحانه باید به گونه‌ای باشد که حداقل یک پنجم نیازهای تغذیه‌ای انسان را در طول شبانه روز تأمین کند. بدن انسان هنگام صبح بعد از بر خاستن از خواب برای انجام فعالیت‌های جسمی و فکری نیاز به انرژی دارد، اینکه این انرژی از چه موادی تامین شود که برای ما مفید باشد موضوع قابل توجهی است. برخی از افراد انرژی مورد نیاز خود را در وعده‌ی صبحانه از موادی مانند. کره، خامه، سرشیر و کله پاچه، مواد سرخ کرده مانند نیمرو، و غیره تامین می‌نمایند یعنی در واقع انرژی لازم را از چربی‌ها تامین می‌کنند. بعضی دیگر، عمدتاً با مصرف مواد شیرین و پر کالری مانند عسل، مربا، قند وشکر و غیره نیاز خود را به انرژی بر آورده می‌کنند. حال ببینیم کدام یک از این دو روش تغذیه‌ای صحیح‌تر و برای تامین انرژی مورد نیاز ما مناسب‌تر است. افراط در مصرف چربی‌ها و مواد سرخ کرده موجب بروز چاقی، افزایش چربی‌های نا مطلوب خون و بالا رفتن فشار خون می‌شود. در نهایت به سلامت قلب و عروق لطمه می‌زند.

پوسیدگی و خرابی دندان‌ها نیز از عوارض دیگر افراط در مصرف مواد شیرین است. با توجه به مواد فوق، این سوال پیش می‌آید که چگونه، با مصرف چه موادی انرژی مورد نیاز کودکان و نوجوانان را برای یک شروع یک روز پر تحرک از نظر جسمی و فکری تامین کنیم؟ بهترین مواد غذایی که می‌تواند به تامین انرژی کمک کند، کربوهیدرات‌های پیچیده یعنی مواد نشاسته‌ای است. موادی مانند نان و غلات صبحانه و یا حبوبات می‌توانند این منظور را به خوبی بر آورده کنند. در ضمن چون حاوی ارزش تغذیه‌ای بالایی هستند در تامین نیازهای تغذیه‌ای انسان نیز نقش دارند. البته در مصرف مواد نشاسته‌ای نیز نباید افراط کرد زیرا موجب افزایش وزن و چاقی می شود. مصرف برخی مواد پر کالری مانند انواع مغزها  (گردو، بادام، بادام زمینی و...) جهت تأمین انرژی مورد نیاز در وعده صبحانه مفید است. ضمناً مغزها، حاوی چربی‌های ضروری برای بدن و نیز سایر مواد مغذی می‌باشد. البته نباید در مصرف آنها افراط کرد.

اگر خرما و عسل یا مربا نیز صبحانه به میزان متعادل میل شوند و در مصرف آنها افراط نشود می‌توانند به تأمین انرژی مورد احتیاج کودکان و نوجوانان کمک کنند.

علاوه بر انرژی، بدن به مواد مغذی مانند پروتیین، انواع ویتامین‌ها و املاح نیاز دارد که این نیاز را می‌توانیم علاوه بر نان، مصرف یک لیوان شیر، پنیر، تخم مرغ چند عدد بادام یا گردو تأمین  کنیم.

مصرف میوه‌ها یا آب میوه‌هایی که حاوی ویتامین C هستند، مانند مرکبات یا گوجه فرنگی در وعده‌ی صبحانه مفید است. به خصوص چون این ویتامین در افزایش قدرت ایمنی بدن نقش دارد می‌تواند به حفظ سلامت کودکان و نوجوانان کمک کند.

در مورد کودکان، نوجوانان و جوانان می‌توانیم گاهی اوقات کره را جانشین پنیر کنیم چون کره از منابع غنی ویتامین A محسوب می‌شود ولی در مصرف آن نباید افراط کرد. توجه کنیم که آب میوه‌ها را باید به صورت طبیعی و تازه مصرف کرد و آب میوه‌های فرآورده شده‌ی آماده اکثراً حاوی ارزش تغذیه‌ای کافی نیستند.

انواع صبحانه‌های سنتی و معمول در کشورمان، عدسی و خوراک لوبیا است. که از منابع غنی انرژی محسوب می‌شوند و اگر به مقدار کافي مصرف شوند می‌توانند قسمت مهمی از نیاز ما را به انرژی تأمین کنند. ضمناً از منابع خوب پروتیین گیاهی هستند و چنان‌چه با یکی از انواع غلات مانند نان استفاده شوند پروتیینی با کیفیت بالا برای ما فراهم می‌کنند حبوبات حاوی روی هستند که این ماده معدنی در رشد، بلوغ جنسی و سلامت پوست و مو و نیز قدرت ایمنی بدن موثر است. عدسی و خوراک لوبیا، مقداری ویتامین‌های گروه B به بدن ما می‌رسانند و نیز حاوی مقداری آهن هستند. حبوبات به علت آن که از منابع غنی فیبر غذایی محسوب می‌شوند تأثیر مهمی در کاهش چربی‌های نامطلوب خون داشته و به حفظ سلامت قلب و عروق کمک می‌کنند. با توجه به نکات فوق نتیجه می‌گیریم که عدسی و خوراک لوبیا جزو غذاهای مفید محسوب می‌شوند و می‌توانند صبحانه‌ای لذیذ و با ارزش تغذیه‌ای بالا برای کودکان و نوجوانان فراهم نمایند.

به طور کلی مصرف غذاهای چرب و سرخ کرده به خصوص استفاده از روغن زیاد یا سرخ کردن عمیق (به مدت طولانی) در هیچ شرایطی و برای هیچ فردی توصیه نمی‌شود. مصرف صبحانه جهت تأمین سلامت و پیشگیری از بیماری‌ها بسیار ضروری است و به هیچ وجه نباید حذف شود. زیرا صبحانه خواصی به شرح زیر برای شخص دربر دارد:

-به تأمین نیازهای تغذیه‌ای انسان کمک می‌کند.

-از گرسنگی و بروز دل ضعفه پیشگیری می‌نماید.

-باعث افزایش یادگیری می شود.

-باعث شادابی و سرحالی می شود.

-و...

منابع:

1-تغذیه ی سالم، دکتر سید موید علویان.

2- چه کنیم تا سالم باشیم، دکتر مرید کاوه.