مراقبت از سالمندان در بيمارستان‌ها هميشه يكي از مسائل بحث‌برانگيز بوده است. اغلب بيمارستان‌ها با همه بيماران يك رفتار دارند و سالمند نيز براي آنان بيماري است مثل سايرين. آنها معمولا هميشه در بيمارستان‌هاي دولتي با كمبود نفرات مواجه هستند و نمي‌توانند وقت بيشتري براي سالمندان اختصاص دهند.

سالمنداني كه اغلب با درد و ناتواني در حركت و شنوايي و بينايي دست و پنجه نرم مي‌كنند و هنگام بستري ملاحظات خاص خود را دارند، گاه مورد بي‌اعتنايي قرار مي‌گيرند و مراقبت ويژه‌اي از آنان به عمل نمي‌آيد.

خانم اعظم رضايي يكي از اين سالمندان است كه از كيفيت مراقبت و پرستاري بيمارستان رضايت ندارد. او كه به دليل عمل كيسه صفرا در يك بيمارستان دولتي بستري شده بود، مي‌گويد: ‌هنگامي كه در بيمارستان بودم زحمات زيادي براي سلامتي من كشيدند كه نتيجه‌بخش بود، اما مسائلي نيز براي من پيش آمد.

اين بانوي 83 ساله مي‌گويد:‌ به علت كم‌شنوايي متوجه صحبت‌هاي پرستاران نمي‌شدم و نمي‌دانستم چطور براي مشكلاتي كه دارم بايد پرستار را خبر كنم. وقتي پزشكان براي پرسيدن وضعيت مي‌آمدند اگر حرف‌هايشان را نمي‌فهميدم بلندتر نمي‌گفتند، فقط مي‌خنديدند.

24 ساعت اول بستري اجازه ندادند همراه داشته باشم و دخترم هم نتوانست آنها را متقاعد كند.

شب به من سرم وصل بود و هر چقدر پرستار را صدا زدم كسي نيامد. من كه ناراحتي قلبي دارم خودم سرم را برداشتم كه به دستشويي بروم، ولي وقتي برگشتم زمين خوردم و از حال رفتم، رگم صدمه ديد و مقدار زيادي خون از آن خارج شد.

نگار سهيلي بانوي سالمند70 ساله ديگري است كه از مراقبت‌هاي درماني كه در بيمارستان مي‌شده راضي نيست. او مي‌گويد: ‌به دليل كمر درد شديد بايد مدام تغيير وضعيت مي‌دادم، ولي پرستاران فقط سر ساعت سراغ من مي‌آمدند و طي دوران بستري خيلي اذيت شدم. آنها با من طوري رفتار مي‌كردند كه انگار جوان هستم و دارم بهانه جويي مي‌كنم. البته بعضي از آنان خيلي مهربان و باملاحظه بودند، اما اين شامل همه نمي‌شد. من به خوبي مي‌شنيدم كه وقتي مي‌خواستند براي بررسي وضعيت من بيايند گاه با تمسخر در مورد من صحبت مي‌كردند.

پژوهشي كه در مورد اثرات آموزش بر نگرش دانشجويان نسبت به سالمندان توسط شهريار شهيدي و نرجس تكتم جان‌نثاري از دانشگاه شهيد بهشتي صورت گرفته گواه اين موضوع است كه دانشجويان رشته پرستاري در مقايسه با ساير دانشجويان ديدگاه مناسبي نسبت به سالمندان ندارند.

در اين پژوهش نگرش 90 دانشجوي دختر در رشته‌هاي پرستاري و شيمي در شهر تهران توسط پرسشنامه نگرش نسبت به سالمندان اندازه‌گيري شد. اين پرسشنامه 3 جنبه نگرش نسبت به سالمندان را اندازه‌گيري مي‌كند: پذيرش شخصي، توانا بودن و مستقل بودن. از 90 دانشجو 60 نفر دانشجوي رشته پرستاري بودند كه نيمي از آنها به عنوان بخشي از برنامه درسي خود آموزش رسمي درباره فرآيند سالمندي ديده بودند و نيمي از آنها هيچ گونه آموزشي نسبت به سالمندان دريافت نكرده بودند. 30 دانشجوي رشته شيمي كه نه رشته آنها ارتباطي با سالمندان داشت و نه آموزش رسمي راجع به اين موضوع دريافت كرده بودند، نقش گروه كنترل را ايفا كردند. نتايج نشان داد كه برخلاف انتظار، پرستاران آموزش ديده به طور كلي نگرش منفي‌تري از دو گروه ديگر از خود نشان دادند. هرچند اين تفاوت از نظر آماري معني‌دار نبود.

همچنين نگرش دانشجويان به طوري كلي در مورد پذيرش شخصي سالمندان مثبت‌تر از ابعاد ديگر پرسشنامه بود، ولي تجربه برخورد بيشتر با سالمندان در محيط جامعه و كار رابطه معني‌دار و منفي با پذيرش شخصي افراد نسبت به سالمندان داشت.

نتايج تحقيق حاضر، نقش آموزش رسمي به متخصصان را زير سوال مي‌برد و پيشنهاد مي‌شود كه محتواي اين گونه آموزش‌ها با دقت بيشتري مورد بررسي قرار ‌گيرد.

در همين رابطه تلاش كرديم تا با غضنفر ميرزابيگي، رئيس نظام پرستاري كشور گفتگو داشته باشيم كه متاسفانه وي حاضر به گفتگو نشد.

آموزش خاص سالمندان

پرستاري سالمندان يك تخصص در رشته پرستاري است كه در بسياري از كشورهاي دنيا تدريس مي‌شود. در كشور ما ايران نيز چندي است همراه با توجه بيشتر به طب سالمندي پرستاران نيز براي مراقبت‌هاي ويژه سالمندي آموزش مي‌بينند، اما اين آموزش گسترده و فراگير نيست و تعداد كمي از پرستاران را در بر مي‌گيرد.

يك كارشناس ارشد پرستاري هدف اين مراقبت را ارتقا و حفظ سطوح عملكردي و كمك به سالمند، انتخاب و استفاده از نيرو و انرژي خود سالمند به منظور تقويت استقلال او مي‌داند.

پريناز جهان‌پيما مي‌افزايد:‌ پرستار به بيمار كمك مي‌كند تا حداكثر حركات جسمي و انجام امور ارادي را حفظ كرده و با فقدان‌هاي روحي، رواني، اجتماعي و جسمي تطابق يابد. بر طبق اين تعليمات، پرستاري كه در پرستاري سالمندان گواهي مي‌گيرد، داراي دانش تخصصي در زمينه تغييرات حاد و مزمن سالمندان است. اين كارشناس استفاده از خدمات پرستاران سالمندان را در مراقبت‌هاي درازمدت بسيار موثر مي‌داند و مي‌افزايد: وقتي پرستار در مورد مسائل باليني كه پرستاران و سالمندان با آن روبه‌رو هستند به دانش جديد مجهز باشد به طور معني‌داري از افت كيفيت مراقبت و افت كلي سلامتي و موارد مرتبط با آن كاسته مي‌شود.

پرستار براي حفظ عزت و حداكثر استقلال، با وجود فقدان‌هاي جسمي، اجتماعي و رواني به سالمند كمك مي‌كند.

ماندانا ملاعلي