«آري اين آغاز راه است»عنوان سرمقاله‌ روزنامه‌ ابتكار به قلم آرزو ديلمقاني -ويليام برنز، مذاکره کننده ارشد امريکايي و معاون وزير امور خارجه به طور خصوصي با سعيد جليلي، مذاکره کننده ارشد ايراني ديدار کرد که گزارش شده است که اين دو بر سر موضوعات متفاوتي با يکديگر گفت وگو کرده اند. در 30 سال گذشته هرگز شاهد چنين اتفاقي نبوديم. اگر کمي شک داريد که مذاکره با ايران در ژنو نتيجه بخش بوده است، تنها کافي است که به يک روز پيش از آغاز اين مذاکرات بازگرديد. حتي اگر اين واقعيت را بپذيريم که امريکا و هم پيمانان مذاکره کننده او (5 عضو دائم شوراي امنيت سازمان ملل بعلاوه آلمان - گروه 1+5 - بعلاوه مذاکره کننده اتحاديه اروپا يعني خاوير سولانا) در تلاش بودند که توقعات خود را از اين مذاکرات در سطح سياسي پايين بياورند، هنوز بسيار سخت است که بخواهيم کسي را پيدا کنيم که از نتيجه اي واقعي سخن بگويد. در حال حاضر اين تمام آن چيزي است که اتفاق افتاده است: ايران بسته  پيشنهادي 5 صفحه اي را که اشاره اندکي در آن به مسئله  هسته اي شده بود ارائه داد.

ايراني ها همچنين اصرار داشتند که تاسيسات غني سازي اورانيوم قم که به تازگي آشکار شده است نه تنها کاملا قانوني است بلکه مسئله اي بسيار عادي است. آنها همچنين اين موضوع را نيز به اطلاع همه رساندند که هيچ علاقه اي براي مذاکره و بحث بر سر برنامه هاي هسته اي خود ندارند. اکنون، از آنچه به اطلاع ما رسيده است، به نظر مي آيد که ايران آماده است در ارتباط با تاسيسات قم، مسائل را روشن کند و به آژانس بين  المللي انرژي اتمي اجازه دهد تا طي دو هفته آينده از اين تاسيسات ديدن کنند.

به نظر نمي رسد که در ارتباط با برنامه هسته اي ايران مسئله ديگري در اين مذاکرات مطرح شده باشد. امريکا پيش از اين تاکيد کرده بود که اگر ايران در ارتباط با فعاليت هاي هسته اي خود شفاف سازي انجام ندهد، تحريم هاي سنگين تري را عليه ايران به اجرا در خواهد آورد. در انتها به نظر مي رسد که اين تحريم ها هم موضوع مهمي نبودند و گروه غربي آماده است تا امتيازهايي نيز به طرف ايراني بدهد. به طور کلي برعکس آنچه که انتظار مي رفت، مذاکرات ژنو مذاکراتي جدي، سازنده و حتي صميمانه بود.

ويليام برنز، مذاکره کننده ارشد امريکايي و معاون وزير امور خارجه به طور خصوصي با سعيد جليلي، مذاکره کننده ارشد ايراني ديدار کرد که گزارش شده است که اين دو بر سر موضوعات متفاوتي با يکديگر گفت وگو کرده اند. در 30 سال گذشته هرگز شاهد چنين اتفاقي نبوديم. طي سال هاي رياست جمهوري بيل کلينتون، مقامات ايراني متاسفانه چنان مديريت مي کردند که از هرگونه تماس مستقيمي با مقامات امريکايي جلوگيري شود و طي 6 سال اول رياست جمهوري جورج بوش، مقامات امريکايي چنين کاري را انجام مي دادند. به نظر مي رسد در حال حاضر هر دو طرف در ارتباط با اين مسئله و در اين موقعيت خاص چنين برنامه اي ندارند. نتيجه واقعي اين ديدار چه بود؟ ايران اجازه بازديد از تاسيسات جديد غني سازي خود را داد.

مذاکره کنندگان غربي هم با زيرکي اجازه دادند تا اورانيوم غني شده با درصد پايين ايران به روسيه فرستاده شود و در آنجا اين اورانيوم 5 درصد غني شده حدود 20 درصد غني شود و پس از آن به فرانسه ارسال شده و به صورت سوخت براي رآکتورهاي تحقيقاتي ايران بازگردد. اين مسئله ابعاد گوناگوني دارد. ابتدا اينکه اين کار، ميزان اورانيوم غني شده درصد کم ايران را که مي تواند براي توليد وسايل هسته اي استفاده شود کم مي کند. دوم اينکه اين سرآغازي است براي غني سازي اورانيوم خارج از ايران.

اما نکته سوم، اين مسئله اين وعده را به ايران مي دهد که اورانيوم غني شده اي را در اختيار ايران قرار دهد که بتواند رآکتورهاي هسته اي خود را به چرخش درآورد (اما اين اورانيوم در سطحي نيست که بتوان با آن بمب ساخت). و آخر اينکه، اين مسئله به صورت تاکتيکي بر حق ايران در توليد غني سازي اورانيوم تاکيد مي کند. در گزارش ها هيچ نشانه اي حاکي از اينکه ايران بايد برنامه غني سازي خود را به حالت تعليق درآورد وجود ندارد. در آخر هر دو طرف به توافق رسيدند که در اواخر ماه جاري ميلادي دوباره با يکديگر ديدار کنند. حداقل، آنها به اين نتيجه رسيدند که مسائلي بيشتري براي مذاکره وجود دارد.

ظاهرا هر دو طرف براي داشتن رفتاري متمدنانه تر خود را آماده کرده بودند تا به توافق هايي هرچند کوچک دست پيدا کنند و پيشرفتي در مذاکراتي داشته باشند که تقريبا از زماني که جورج بوش ايران را به دلايل خودش محور شرارت خواند يخ بسته بود، متوقف شده بود. هر چند با يک گل بهار نمي شود، و اين اشتباه خواهد بود که فکر کنيم که نتايج مذاکرات ژنو تنها گام  کوچکي در يک مسير غير قابل پيش بيني باشد.

اين مسائل در سخنان بدون نقص اوباما، رئيس جمهور امريکا مشخص شد. در لغاتي که به دقت کافي انتخاب شده بود، او اشاره کرد که مذاکرات امروز آغازي سازنده بود، اما بايد توسط اقداماتي سازنده از طرف حکومت ايران دنبال شود. توجه او به طور خاص بر روي آن مسائلي بود که مي خواهند ايران انجام دهد، تا آن مسائلي که انجام شده است. خطاب سخنراني اوباما به طور شفاف و مستقيم به هوادارانش بود و به طور خاص به جناح راست هم دموکرات ها و هم جمهوري خواهان که اميدوار بودند که اين ديدار به تحريم هاي سنگين تر عليه ايران منجر شود.

گذشته از همه اينها، پس از 30 سال تهمت زدن و اغراق دوجانبه اين لحظه اي بسيار تاريخي است. تحت چنين شرايطي حتي نزاکت طرفين قابل توجه است. مي توانيم اميدوار باشيم که مذاکره کنندگان غربي چشم خود را از روي مسائل بنيادين مذاکرات برندارند. به جاي کشيدن خط  قرمزهاي جديد، که عموما توسط ايراني ها ناديده گرفته مي شود، بايد تمام تلاش خود را براي رسيدن به دو هدف انجام دهيم. اول اينکه ما بايد بر بازرسي و کنترل حداکثري از تمام فعاليت هاي هسته اي ايران اصرار داشته باشيم.

دوم اينکه، ما بايد توسعه و پيشگامي ايران در توليد سلاح هسته اي را به حداقل برسانيم. در واقع، ما بايد سيستمي را پياده کنيم که به محض اينکه ايران از معاهده منع سلاح هاي هسته اي خارج شد و به سمت توليد بمب گام برداشت مطلع شويم. اينها همگي اهدافي واقع گرايانه هستند و با شرايط ايران نيز سازگاري دارند. اما به سادگي از طريق مذاکرات به دست نمي آيند. اين مذاکرات در واقع زمينه را براي فروريختن ديوار بي اعتمادي آماده مي کند. مسيري که پيش رو قرار دارد نه مسيري کوتاه است و نه مسيري هموار. اما تنها راهي است که در شهر وجود دارد و آغاز آن بهتر از هر آن چيزي بود که هرکدام از ما انتظار داشتيم.