جعفر گلابي

ضرورت گفت وگوهاي سياسي آنجا خود را نشان مي دهد که آدمي احساس کند مي تواند به جاي ورود حداکثري در عمل و صرف هزينه ها از طريق رايزني و مذاکره به بخشي يا حداقلي از خواسته ها و حقوق خود دست يابد. در واقع اهميت رايزني آنقدر زياد است که اگر گفت وگو را از جامعه بشري بستانند مي توان ادعا کرد که از حيث اجتماعي تفاوت چنداني ميان انسان و غيرانسان باقي نمي ماند.

کاملاً مشهود است که پيش از هر گفت وگويي نياز به عقلانيت و واقعگرايي خود از مقدمات ضروري هر مذاکره يي است چه اينکه اگر هر يک از طرفين يک ماجرا خويش را حق مسلم بداند و موضوعات را آنچنان که خود مي پندارد روشن و غيرقابل عدول فرض کند ديگر جايي براي بحث و گفت وگو باقي نمي ماند.

معمولاً در هر مذاکره يي «راه سوم» و راه هايي به جز ايده آل طرفين مورد بحث قرار مي گيرد تا شايد از طريق تمسک به آن «پافشاري هاي» هر يک از طرفين بر مواضع خود موضوع را به مرحله عمل و منازعه نکشاند.

با اين مقدمه اکنون اين سوال پيش مي آيد که آيا با وجود آن همه درگيري ها، اصطکاک ها و خسارت ها و تندي هاي پيش و پس از انتخابات در کشور ما جايي براي گفت وگو باقي مانده است و آيا امکان رايزني و يافتن راه حل هاي ميانه و منصفانه وجود دارد يا خير؟

اگر به هر دليلي پاسخ سوال مهم بالا منفي باشد بدون هيچ تعارفي بايد آن را يک فاجعه تمام عيار بدانيم و از اينکه جامعه ما به نقطه يي رسيده است که در آن امکان کم کردن هزينه ها و حل کردن مسائل از طريق گفت وگو وجود نداشته باشد بر خود بلرزيم و به درجا زدن تاريخي خود اعتراف کنيم.

هر جناحي با هر ميزان از قدرت نمي تواند از راه آسان و معقولي که خداوند در اختيار انسان قرار داده است سر باز زند و خويش و جامعه را به ورطه يي متسلسل از بحران و درگيري و هزينه زايي فرو برد.

به نظر مي رسد در شرايط کنوني فضاي سياسي جامعه و ميزان توازن نيروها و قدرت ها از آن مقدار از شفافيت برخوردار است که گفت وگوهاي جدي، سطح بالا، راهگشا و قاطع امکان ظهور و بروز يافته باشد و مردم را به ساحل امن و اعتدال اميدوار سازد. اگر امکان گفت وگو با قدرت هاي بزرگ 1«5 وجود دارد در حالي که آنها خط قرمز ما يعني عدم تعليق غني سازي را برنمي تابند قطعاً بايد امکان بحث و تبادل نظر دروني و داخلي وجود داشته باشد.

منافع ملي کشور درست همان چيزي است که مي تواند به عنوان محوري ترين اصل مشترک، مبناي گفت وگوهاي پس از انتخابات قرار گيرد و ستاره راهنمايي باشد که عدم عدول از آن توسط چشمان ناظر مردم تعقيب شود.

در حال حاضر که يکي از جدي ترين سرفصل هاي ديپلماسي خارجي کشور در حال ورق خوردن است و ايران يکي از تاريخي ترين گفت وگوهاي خود با جهان را به انجام مي رساند اغراق نيست اگر بگوييم که نفس راه افتادن گفت وگوهاي داخلي برگ برنده و اثرسازي است که کمتر امتياز و اقتداري با آن برابري خواهد کرد.

اگر بگذاريم جهانيان به چشم خود ببينند که ايرانيان بزرگ ترين بحران هاي دروني خويش را از طريق گفت وگو حل مي کنند و بر مشکلات کلي خود فائق مي آيند قطعاً تواضع و احترام در برابر ايران پيدا مي کنند و دندان طمع خويش را براي سوءاستفاده از اختلافات داخلي برمي کنند.

اين هنر نيست و شدني هم نيست که جامعه يي از اختلافات تهي باشد اما غلبه عادلانه بر اين اختلافات هنري است که خصوصاً هنگام خطر و اتحاد بيگانگان ضرورت خود را بيش از پيش نشان مي دهد.

ناگفته پيدا است که مراد از گفت وگوهاي داخلي ناديده گرفتن حقوق مختلف و صحه گذاشتن بر زياده خواهي ها و انحصارطلبي ها نيست. گفت وگويي که از آن عدالت و انصاف و حق خواهي برنخيزد در عرصه عمل و در اذهان مردم بي ثمر و چه بسا مورد سوءظن قرار خواهد گرفت. آفت گفت وگوهاي مصلحتي همين است که مردمان منافع خويش را در آن مستهلک مي پندارند و از آن دل خوشي نخواهند داشت.

يک گفت وگوي جدي و شفاف در سطح ملي که اصل اصيل منافع مردم و کشور به طور واضح در آن محور قرار گيرد و توافقات منصفانه آن از سوي جامعه ملموس شود براي همه يک پيروزي بزرگ و تاريخي خواهد بود. اگر در اختلافات عظيم پيش و پس از انتخابات يکي از طرفين ماجرا بدون هيچ تبعاتي به هر آنچه که مي خواست مي رسيد يک پيروزي به دست آورده بود ولي چنين پيروزي در مقايسه با اينکه جامعه ما راه تسلط بر اختلافات را پيدا کند و اختلافات کشور به مرز فاجعه نرسند و درگيري ها به هزينه هاي غيرقابل جبران، مطول، منحط و غيرقابل کنترل و توقف تبديل نشوند، پيروزي چندان بزرگي نيست. مردم ما همگي وقتي پيروز اصلي ميدان خواهند شد که نخبگان شان در ادامه سياست گفت وگو را هم بلد باشند و شجاعانه و مردم دوستانه پاي آن بنشينند. شايد به نظر برسد رايزني و مذاکره، دستاوردهاي حداقلي به همراه دارد و پيروزي قاطع را از دسترس خارج مي کند ولي همين حداقل چنان استوار و پرمايه و دائمي و عقلاني و کم هزينه خواهد بود که خود موضوعيت پيدا مي کند و تبديل به «راهي» مي شود که در آن تحصيل عدالت آسان تر خواهد شد. گفت وگوهاي جدي و عادلانه دربردارنده پيروزي همه جناح ها و خصوصاً مردم است و در جايي که همه پيروز شوند «شکست» شکستي هميشگي خواهد خورد.

به نظر مي رسد اصلاح طلبان حالا بيش از هر زمان ديگري توان و دانايي گفت وگوهاي جدي با طرف خود را پيدا کرده اند و استقبال از آن يک حرکت مسوولانه خواهد بود، خصوصاً اگر ديگران هم به ضرورت و اهميت نياز به گفت وگو رسيده باشند.